মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম Class 10 Social Science History Chapter 2 Question Answer | SEBA HSLC

এই পৃষ্ঠাত SEBA Class 10 Social Science History Chapter 2 “মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম”ৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান দিয়া হৈছে। অতি চমু, চমু, দীঘল প্রশ্নোত্তৰ, MCQ, অতিৰিক্ত প্রশ্ন, HSLC পূৰ্ববৰ্ষৰ প্রশ্ন আৰু FAQs সহ SEBA HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ সহায়িকা।

পাঠৰ তথ্য

বিষয়	সমাজ বিজ্ঞান (ইতিহাস)
কিতাপখনৰ নাম	SEBA Social Science (Part-I)
পাঠৰ নাম	মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম
শ্ৰেণী	দশম (X)
অধ্যায় (Chapter)	অধ্যায় ২
পাঠ্যক্ৰম (Syllabus)	ছেবা (SEBA)

সাৰাংশ

English Summary:
This chapter deals with the role of Mahatma Gandhi in India’s freedom struggle. Mahatma Gandhi was born on 2 October 1869 in Porbandar, Gujarat. He went to England in 1888 to study law and returned to India in 1891. In 1893, he went to South Africa and established the Natal Indian Congress and the newspaper Indian Opinion. There he first applied the technique of non-violent resistance or “Satyagraha”. He returned to India in 1915 and established himself as an influential leader through the three local struggles in Champaran, Kheda, and Ahmedabad (1917-18).

The chapter covers the various movements led by Gandhi – the Champaran Satyagraha, the Kheda Satyagraha, the Ahmedabad Mill Strike, the Non-Cooperation Movement (1920-22), the Civil Disobedience Movement (1930), and the Quit India Movement (1942). It also discusses the Khilafat Movement, the Simon Commission, the Gandhi-Irwin Pact (5 March 1931), the Poona Pact (25 September 1932), and the role of Subhash Chandra Bose and the Azad Hind Fauj. The chapter highlights Gandhi’s philosophy of Satyagraha and Ahimsa (non-violence) as the guiding principles of the freedom struggle. The role of Assam in the Quit India Movement is also highlighted – including the martyrdom of Kushal Konwar, Kanaklata Barua, and police firing at Patacharkuchi, Fakiragraam, Dhekiajuli, and Gohpur.

অসমীয়া সাৰাংশঃ
এই অধ্যায়ত মহাত্মা গান্ধীৰ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত থকা ভূমিকা সন্দৰ্ভত আলোচনা কৰা হৈছে। মহাত্মা গান্ধী ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত জন্ম হৈছিল। ১৮৮৮ চনত তেখেতে ইংলেণ্ডলৈ গৈ আইন অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৮৯১ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহে। ১৮৯৩ চনত তেখেত দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ যায় আৰু সেই ঠাইতে “নাটাল ইণ্ডিয়ান কংগ্ৰেছ” আৰু “ইণ্ডিয়ান অপিনিয়ন” কাকত প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই ঠাইতেই তেখেতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে অহিংস প্ৰতিৰোধ বা “সত্যাগ্ৰহ” ৰ কৌশল প্ৰয়োগ কৰে। ১৯১৫ চনত ভাৰতলৈ উভতি আহি ১৯১৭-১৮ চনত চম্পাৰণ, খেৰা আৰু আহমেদাবাদৰ তিনিটা স্থানীয় বিবাদৰ সমাধান কৰি তেখেতে নিজকে প্ৰভাৱশালী ৰাজনৈতিক নেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত ব্ৰিটিছে ভাৰতক স্বাধীনতা দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, কিন্তু যুদ্ধৰ পিছত সেই প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ নকৰে। ৰাওলাট আইন, জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড (১৯১৯) আৰু খিলাফৎ আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থনৰ ফলত ১৯২০ চনৰ ডিচেম্বৰত নাগপুৰ কংগ্ৰেছ অধিৱেশনত অসহযোগ আন্দোলনৰ আহ্বান জনোৱা হয়। ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত চৌৰীচৌৰাৰ হিংসাত্মক ঘটনাৰ পিছত গান্ধীজীয়ে আন্দোলন বন্ধ কৰে।

১৯৩০ চনত আইন অমান্য আন্দোলন আৰম্ভ হয়। গান্ধীজীয়ে ১২ মাৰ্চত সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডিলৈ ৩৮৫ কি.মি. যাত্ৰা কৰি ৬ এপ্ৰিলত লোণ আইন ভংগ কৰে। ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয় আৰু গান্ধী দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কংগ্ৰেছৰ একমাত্ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত ৰামছে মেকডোনাল্ডৰ সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰাৰ বিৰোধিতা কৰি গান্ধীয়ে উপবাস আৰম্ভ কৰে আৰু পুনা চুক্তি (২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৩২) স্বাক্ষৰিত হয়।

১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বোম্বাইৰ গৱালিয়া টেংকত (বৰ্তমান আগষ্ট ক্ৰান্তি মেইদান) অনুষ্ঠিত আমেৰিকা ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটীৰ অধিৱেশনত “ভাৰত ত্যাগ” প্ৰস্তাৱ গৃহীত হয়। গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) শ্লোগান দিয়ে। অসমতো এই আন্দোলন ব্যাপক হৈছিল — কুশল কোঁৱৰক ফাঁচী দিয়া হয়, কনকলতা বৰুৱা আদি শ্বহীদ হয়, পাটচাৰকুছী, ফকিৰাগ্ৰাম, ঢেকীয়াজুলি আৰু গোহপুৰত পুলিচৰ গুলীচালনা হয়।

Word Meaning

• সত্যাগ্ৰহ = সত্যৰ প্ৰতি আগ্রহ, অহিংস প্ৰতিবাদ
• অহিংসা = কোনো প্ৰাণীৰ প্ৰতি হিংসা নকৰা
• অসহযোগ = সহযোগিতা নকৰা, বৰ্জন
• খিলাফৎ = ইছলামিক নেতৃত্বৰ পদ
• স্বৰাজ = নিজৰ শাসন, স্বাধীনতা
• ডমিনিয়ন = ব্ৰিটিছ কমনৱেলথৰ অন্তৰ্গত স্বশাসিত দেশ
• আজাদ হিন্দ ফৌজ = নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ নেতৃত্বত গঠিত সেনাবাহিনী
• ৰাওলাট আইন = ১৯১৯ চনৰ দমনমূলক আইন

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

১। মহাত্মা গান্ধীৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত।

২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে কোন দেশত পোনপ্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল?

উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত। (তেখেতে ১৮৯৩ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ যায় আৰু সেই ঠাইতে প্ৰথম সত্যাগ্ৰহ প্ৰয়োগ কৰিছিল।)

৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিয় ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল?

উত্তৰঃ জালিৱানৱালা বাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ প্ৰতিবাদত (১৯১৯ চনত)।

৪। কাৰ কাৰ নেতৃত্বত ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল?

উত্তৰঃ মৌলানা চৌকত আলি আৰু মহম্মদ আলিৰ নেতৃত্বত।

৫। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত (উত্তৰ প্ৰদেশৰ গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰীচৌৰাত)।

৬। কেনে পৰিস্থিতিত লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল?

উত্তৰঃ লাহোৰত সাইমন কমিছনৰ বিৰোধিতা কৰি সমদল চলোৱাৰ সময়ত পুলিচৰ লাঠীচালনাৰ ফলত (১৯২৮ চনত)।

৭। কেতিয়া আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিৱেশনত ভাৰতীয়সকলৰ মূল দাবী হিচাপে পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯২৯ চনত লাহোৰত বহা কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত (জৱাহৰলাল নেহৰুৰ পৌৰহিত্যত)।

৮। গান্ধীজীয়ে সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডিৰ সাগৰ পাৰলৈ লোন আইন ভংগ কৰিবলৈ গৈছিল। সবৰমতী আশ্ৰম আৰু ডাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব কিমান?

উত্তৰঃ ৩৮৫ কিলোমিটাৰ (গান্ধীজীয়ে ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ ত আৰম্ভ কৰি ৬ এপ্ৰিলত ডাণ্ডিত উপনীত হৈছিল।)

৯। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে কাক জনা যায়?

উত্তৰঃ খান আব্দুল গফৰ খান (তেওঁৰ নেতৃত্বত “খুদাই খিদমতগাৰ” বা “ৰেড শাৰ্টছ” আন্দোলন চলিছিল।)

১০। লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কোনে কংগ্রেছক এককভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল?

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীয়ে (১৯৩১ চনত)।

১১। ১৯৩২ চনত সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ ৰামছে মেকডোনাল্ড।

১২। কোনটো আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” শ্লোগান দিছিল?

উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত (৮ আগষ্ট ১৯৪২, বোম্বাইৰ গৱালিয়া টেংক)।

১৩। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?

উত্তৰঃ সুভাষ চন্দ্ৰ বসু (পোনপ্ৰথমে কেপ্টেইন মোহন সিঙে ধাৰণাটো পোষণ কৰিছিল আৰু ৰাসবিহাৰী বসুৱে প্ৰাৰম্ভিক সংগঠন কৰিছিল, কিন্তু ১৯৪৩ চনত সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ছিংগাপুৰত আজাদ হিন্দ চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ফৌজৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে।)

১৪। “মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” এই বিখ্যাত বাণীটো কোন ভাৰতীয় নেতাৰ আছিল?

উত্তৰঃ নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসু।

১৫। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক কি নামেৰে জনা যায়?

উত্তৰঃ ৰেডক্লিফ ৰেখা।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

১। সত্যাগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা? যি তিনিটা স্থানীয় বিবাদৰ ক্ষেত্ৰত গান্ধীয়ে সত্যাগ্ৰহক প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল সেই তিনিটাৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত ৰূপত লিখা।

উত্তৰঃ সত্যাগ্ৰহ হ’ল এক আধ্যাত্মিক আন্দোলন, এক বিশুদ্ধিকৰণ আৰু প্ৰায়শ্চিতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া। ‘সত্য’ আৰু ‘আগ্ৰহ’ শব্দৰ মিলন, অৰ্থাৎ সত্যৰ প্ৰতি আগ্ৰহ। অহিংসা ইয়াৰ ভেটি। গান্ধীজী দক্ষিণ আফ্ৰিকাত প্ৰথম এই কৌশল প্ৰয়োগ কৰিছিল। ১৯১৭-১৮ চনত উত্তৰ বিহাৰৰ চম্পাৰণ, গুজৰাটৰ খেড়া আৰু আহমেদাবাদত সংঘটিত তিনিটা ঘটনাৰ সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত সত্যাগ্ৰহক ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

• (i) চম্পাৰণ (উত্তৰ বিহাৰ) বিবাদ: চম্পাৰণত তেওঁ ভূ-স্বামীসকলৰ বিপক্ষে সাধাৰণ কৃষকসকলক নেতৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল। নীলচাষীসকলৰ দুৰ্দশাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।
• (ii) খেড়া (গুজৰাট) বিবাদ: খেড়াত কৃষকসকলৰ খেতি নষ্ট হোৱাৰ পিছতো চৰকাৰে আৰোপ কৰা অত্যাধিক কৰাৰ বিপক্ষে মাত মাতিছিল। কৃষকসকলে কৰ পৰিশোধ নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।
• (iii) আহমেদাবাদ (গুজৰাট) বিবাদ: আহমেদাবাদত বঞ্চিত মিল শ্ৰমিকসকলৰ হৈ মিল মালিকসকলৰ বিপক্ষে মাত মাতিছিল। মজুৰী বৃদ্ধিৰ দাবীত শ্ৰমিকসকলৰ ধৰ্মঘটত সমৰ্থন জনাইছিল।

উল্লেখযোগ্য যে, উক্ত প্ৰতিটো কাৰ্যসূচীতে তেওঁ “সত্যাগ্ৰহ”ক কৌশল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল য’ত আদৰ্শ আছিল সত্য আৰু অহিংসা।

২। ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত অটোমান সাম্ৰাজ্য (তুৰস্ক) পৰাজিত হোৱাৰ পিছত খালিফৰ স্থিতি দুৰ্বল হৈ পৰে। গোটেই বিশ্বৰ মুছলমানসকলে নিজৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে খিলাফৎ আন্দোলন গঢ়ি তুলিছিল। মৌলানা মহম্মদ আলি আৰু মৌলানা চৌকত আলিয়ে ১৯১৯ চনত “সদৌ ভাৰত মুছলিম সমাবৰ্তন” আহ্বান কৰি ভাৰতবৰ্ষৰ ইছলাম ধৰ্মৰ লোকসকলক এই আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত মহাত্মা গান্ধীকে ধৰি দেশৰ ইছলাম ধৰ্মালম্বী লোকে এই আন্দোলনলৈ সমৰ্থন আগবঢ়ায়। গান্ধীজীয়ে হিন্দু-মুছলমান একতাৰ স্বাৰ্থত খিলাফৎ আন্দোলনক সমৰ্থন জনাইছিল।

৩। ১৯২০-২২ চনত গান্ধীজীয়ে কিয় অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল? ইয়াৰ কাৰ্যসূচী কি আছিল? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন বন্ধ কৰিছিল?

উত্তৰঃ অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ হোৱাৰ কাৰণসমূহ আছিল: (i) প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত ভাৰতীয় সকলৰ অসন্তুষ্টি — ব্ৰিটিছে স্বাধীনতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল কিন্তু পূৰণ নকৰিলে, (ii) ৰাওলাট আইনৰ দমনমূলক নীতি (১৯১৯), (iii) ১৯১৯ চনৰ জালিয়ানাৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড, (iv) ব্ৰিটিছৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক শোষণ, (v) খিলাফৎ আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থন।

ইয়াৰ কাৰ্যসূচীসমূহ আছিল: (i) বিদেশী বয়-বস্তু, বস্ত্ৰ, সুৰা আদি বৰ্জন কৰা, (ii) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ দ্বাৰা বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয় ত্যাগ, (iii) জাতীয় শিক্ষানুষ্ঠানৰ গঠন, (iv) স্বেচ্ছাসেৱক সদস্য ভৰ্তি কৰোৱা, (v) দেশত যঁতৰ প্ৰস্তুত কৰা, (vi) জনগণৰ মাজত জাগৰণ আনিবলৈ গান্ধীজীৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ দেশ ভ্ৰমণ।

১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উত্তৰ প্ৰদেশৰ গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰিচৌৰাত স্থানীয় পুলিচ আৰু প্ৰতিবাদকাৰীৰ মাজত হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হয় — পুলিচ স্থানকাৰী এজনক বিক্ষুব্ধ জনতাই জীয়ন্তকৈ পুৰি মাৰে। এই ঘটনাত মৰ্মাহত হৈ গান্ধীজীয়ে অসহযোগ আন্দোলন বন্ধ ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।

৪। আইন অমান্য অন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল? এই আন্দোলনৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি আছিল?

উত্তৰঃ আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অত্যাচাৰী আইনসমূহ অমান্য কৰি স্বৰাজ লাভ কৰা। ১৯৩০ চনত গান্ধীজীয়ে লৰ্ড আৰউইনলৈ প্ৰেৰণ কৰা ১১টা দাবী আছিল: (i) মাদক দ্ৰব্যৰ প্ৰচলন বন্ধ কৰা, (ii) টকা আৰু ষ্টাৰ্লিঙৰ অনুপাত সলনি কৰা, (iii) মাটিৰ খাজনা কম কৰা, (iv) লোণ কৰ বন্ধ কৰা, (v) সৈন্য বাহিনীৰ ব্যয় কমোৱা, (vi) বিদেশী কাপোৰত সীমা শুল্ক আৰোপ কৰা, (vii) ডাক সংৰক্ষণ বিল গ্ৰহণ কৰা, (viii) অপৰাধ অনুসন্ধান শাখাৰ (CID) বিলুপ্তি কৰা, (ix) সকলো ৰাজনৈতিক বন্দীক মুক্তি দিয়া, (x) আত্মৰক্ষাৰ বাবে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ ৰখাৰ বৈধতা প্ৰদান কৰা, (xi) লোণ সত্যাগ্ৰহৰ জৰিয়তে লোণ আইন ভংগ কৰা।

এই আন্দোলনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আছিল: (i) গান্ধীজীয়ে ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ ত সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ৬ এপ্ৰিলত লোণ আইন ভংগ কৰিছিল, (ii) উত্তৰ পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশত খান আব্দুল গফৰ খানৰ নেতৃত্বত “খুদাই খিদমতগাৰ” সকলে আন্দোলন চলাইছিল, (iii) কংগ্ৰেছে লণ্ডনৰ প্ৰথম ঘূৰণীয়া মেজমেল বৰ্জন কৰিছিল, (iv) ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল, (v) ১৯৩২ চনত ৰামছে মেকডোনাল্ডৰ সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰাৰ বিৰোধিতা কৰি গান্ধীয়ে উপবাস আৰম্ভ কৰে আৰু পুনা চুক্তি (২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৩২) স্বাক্ষৰিত হয়।

৫। কি পৰিস্থিতিত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল? ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামত এই আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীক তুমি মাইলৰ খুঁটি হিচাপে সাব্যস্ত কৰিব খোজানে?

উত্তৰঃ ১৯৩৯ চনত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ “সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা”ৰ প্ৰস্তাৱ অগ্ৰাহ্য কৰে। ক্ৰিপছ মিছন ব্যৰ্থ হয়। জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ ভাবুকি, পূৰ্ববংগত সন্ত্ৰাস আদি কাৰণত ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত বোম্বাইৰ গৱালিয়া টেংকত (বৰ্তমান আগষ্ট ক্ৰান্তি মেইদান) অনুষ্ঠিত আমেৰিকা ভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটীৰ অধিৱেশনত “ভাৰত ত্যাগ” প্ৰস্তাৱ গৃহীত হয়। গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) শ্লোগান দিয়ে।

ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন দীৰ্ঘম্যাদী নাছিল যদিও ই জাতীয়তাবাদী ভাৱ ধাৰাৰ গভীৰতা, সংগ্ৰাম আৰু ত্যাগৰ সামূহিক প্ৰদৰ্শনৰ এক অনন্য উদাহৰণ আছিল। স্বাধীনতাৰ বাবে আপোচবিহীনভাৱে কৰা এই সংগ্ৰামত জাতি, ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে ছাত্ৰ, মহিলা, খেতিয়ক আৰু শ্ৰমিক সকলো জপিয়াই পৰিছিল। চৰকাৰে কংগ্ৰেছক অবৈধ ঘোষণা কৰি হাজাৰ হাজাৰ লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। অসমতো কুশল কোঁৱৰক ফাঁচী দিয়া হয়, কনকলতা বৰুৱা শ্বহীদ হয়, পাটচাৰকুছী, ফকিৰাগ্ৰাম, ঢেকীয়াজুলি আৰু গোহপুৰত পুলিচৰ গুলীচালনা হয়। এই আন্দোলনে ইংৰাজ চৰকাৰৰ ওপৰত শেষ স্বাধীনতা দিবলৈ চাপ বৃদ্ধি কৰিছিল। সেয়ে এই আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীক মাইলৰ খুঁটি বুলি অভিহিত কৰিব পাৰি।

৬। ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনীৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।

উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনী বা আজাদ হিন্দ ফৌজৰ ধাৰণাটো প্ৰথমে পোষণ কৰিছিল কেপ্টেইন মোহন সিঙে। ১৯৪২ চনত টকিঅ’ত ৰাসবিহাৰী বসুৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় স্বতন্ত্ৰ লীগ গঠন কৰা হয়। পিছলৈ ১৯৪৩ চনত সুভাষ চন্দ্ৰ বসু ছিংগাপুৰত আহি আজাদ হিন্দ ফৌজৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ২১ অক্টোবৰত আজাদ হিন্দ চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। “ঝান্সি ৰাণী ৰেজিমেন্ট” নামৰ মহিলাৰ বাহিনীও গঠন কৰা হয়। সেনাৰ মূল শ্লোগান আছিল “জয় হিন্দ”। বসুৰ বিখ্যাত উক্তি “মোক তেজ দিয়া আৰু মই তোমাক স্বাধীনতা দিম” ে সৈন্যসকলক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। কিন্তু বিশ্বযুদ্ধত জাপানৰ পৰাজয়ে ভাৰতীয় জাতীয় সৈন্যবাহিনীকো আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। তথাপি ই ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক অনস্বীকাৰ্য অংশ হিচাপে চিহ্নিত হয়।

অতিৰিক্ত প্রশ্নোত্তৰ

অতি চমু উত্তৰ

১. মহাত্মা গান্ধীৰ উত্থান কেতিয়াৰ পৰা আৰম্ভ হয়?

উত্তৰঃ ১৯১৫ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ উভতি আহাৰ পিছত (১৯১৭-১৮ চনত চম্পাৰণ, খেৰা আৰু আহমেদাবাদৰ সত্যাগ্ৰহৰ জৰিয়তে)।

২. মিত্রশক্তিয়ে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদীসকলক কি প্ৰতিশ্রুতি দিছিল?

উত্তৰঃ মিত্রশক্তিয়ে প্ৰতিশ্রুতি দিছিল যে যদি ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদীসকলে যুদ্ধত সমর্থন জনায়, তেন্তে যুদ্ধৰ শেষত ভাৰতক গণতন্ত্ৰ আৰু জাতীয় স্ব-নিয়ন্ত্রণ প্ৰদান কৰা হ’ব।

৩. ১৯১৮ চনত কি ঘটিছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৮ চনত মিত্রশক্তি জয়যুক্ত হৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকে ভাৰতীয়ৰ বাবে প্ৰতিশ্রুতি পূৰণ কৰা নাছিল। ইয়াৰ ফলত জাতীয়তাবাদীসকলৰ মাজত হতাশা সৃষ্টি হয়।

৪. লর্ড মিন্টোৰ ঘোষণাৰ দ্বাৰা কি উদ্দেশ্যে ৰাজনৈতিক সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ লর্ড মিন্টোৰ ঘোষণাই মুছলমান জনগণক সুকীয়া ৰাজনৈতিক সা-সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ উদ্দেশ্যে দিছিল (১৯০৯)।

৫. ‘সত্যাগ্রহ’ শব্দটোৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘সত্যাগ্রহ’ শব্দটো ‘সত্য’ আৰু ‘আগ্রহ’ শব্দৰ মিলন, অৰ্থাৎ ‘সত্যৰ প্রতি আগ্রহ’ বা সত্যনিষ্ঠ হৈ কাম কৰা। ই অহিংস প্ৰতিবাদৰ এক কৌশল।

৬. দক্ষিণ আফ্রিকাত গান্ধীজীৰ কাৰ্যকলাপৰ ফল কি হৈছিল?

উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্রিকাত গান্ধীজীৰ ৰাজনৈতিক কর্মবাজীয়ে তেওঁক এজন কর্মঠ আৰু আদর্শবাদী নেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিছিল। তেখেতে “নাটাল ইণ্ডিয়ান কংগ্ৰেছ” আৰু “ইণ্ডিয়ান অপিনিয়ন” কাকত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

দীঘল উত্তৰ

১৩. ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামত মহাত্মা গান্ধীৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা। (HSLC 2010)

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধী ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামত এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ১৯১৫ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ আহিছিল আৰু ১৯১৭-১৮ চনত চম্পাৰণ, খেড়া আৰু আহমেদাবাদৰ সত্যাগ্ৰহৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰভাৱশালী নেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ অহিংসা আৰু অসহযোগিতাৰ নীতিৰ দ্বাৰা তেওঁ জনতাক উত্সাহিত কৰি এক বৃহৎ গণআন্দোলনৰ সৃষ্টি কৰে।

গান্ধী অহিংসা আৰু সত্যাগ্রহৰ মাধ্যমে ইংৰাজ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিছিল। তেওঁ ১৯১৭ চনত চাম্পাৰণ আৰু ১৯১৮ চনত খেড়াত আন্দোলন চলাই। ১৯২০ চনত নাগপুৰ কংগ্ৰেছ অধিৱেশনত “অসহযোগ আন্দোলন”ৰ আহ্বান জনাই গান্ধী ইংৰাজী চৰকাৰৰ সকলো সহযোগিতা ৰোধ কৰিবলৈ জনতাক উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৩০ চনত “ডাণ্ডি যাত্ৰা”ৰ নেতৃত্ব দিয়ে লোণ আইন ভংগ কৰে। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ১৯৪২ চনত গান্ধীয়ে “ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন” আৰম্ভ কৰে। গান্ধীৰ এই আন্দোলনসমূহে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামক এক নতুন মাৰ্গ প্ৰদান কৰিছিল।

১৪. স্বাধীনতা সংগ্রামৰ সময়ছোৱাত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত পৰিচালিত অসহযোগ আন্দোলনৰ বিষয়ে এটি বর্ণনা দিয়া। (HSLC 2011)

উত্তৰঃ অসহযোগ আন্দোলন ১৯২০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ হৈছিল। ১৯২০ চনৰ ডিচেম্বৰত নাগপুৰ কংগ্ৰেছ অধিৱেশনত আন্দোলনৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল। গান্ধীয়ে আহ্বান জনাইছিল যে জনগণে ব্ৰিটিশ ৰাজত্বৰ বিপক্ষে অহিংস বিপ্লৱৰ মাধ্যমে নিজৰ অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰিব।

গান্ধীয়ে ব্ৰিটিশ বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু আইন ব্যৱস্থাৰ বিপক্ষে বিৰোধিতা ঘোষণা কৰিছিল। আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে বহুতে শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান, আইনজীবী পেশা আৰু ব্ৰিটিশ সমিতিসমূহৰ সৈতে সম্পর্ক কটাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। যদিও ১৯২২ চনত চৌৰিচৌৰাৰ ঘটনাৰ পিছত গান্ধী অসন্তুষ্ট হৈ আন্দোলন বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল, তথাপি এই আন্দোলন ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত এটা উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।

১৫. ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামত আজাদ হিন্দ ফৌজৰ অবদান আলোচনা কৰা। (HSLC 2011)

উত্তৰঃ আজাদ হিন্দ ফৌজ নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ নেতৃত্বত ১৯৪৩ চনত সিঙ্গাপুৰত প্ৰতিষ্ঠা পায়। পোনপ্ৰথমে কেপ্টেইন মোহন সিঙে ধাৰণাটো পোষণ কৰিছিল আৰু ৰাসবিহাৰী বসুৱে প্ৰাৰম্ভিক সংগঠন কৰিছিল, কিন্তু ১৯৪৩ চনত সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ছিংগাপুৰত আজাদ হিন্দ চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ফৌজৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে। ই ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বাবে সশস্ত্ৰ সংগ্রামৰ উদ্দেশ্যে গঠন কৰা হৈছিল।

আজাদ হিন্দ ফৌজে “জয় হিন্দ”ৰ স্লোগানে দেশপ্ৰেমিক জনগণক অনুপ্ৰাণিত কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতীয় সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি সংগঠিত কৰে, যাৰ ফলত ভাৰতৰ মুক্তিৰ আন্দোলনত নতুন উদ্যম আৰু শক্তি বৃদ্ধি পায়। যদিও ১৯৪৫ চনত এই ফৌজৰ পৰাজয় ঘটে, তথাপি সেয়া ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামৰ এক অনস্বীকাৰ্য অংশ হিচাপে চিহ্নিত হয় আৰু দেশবাসীৰ মনত মুক্তিৰ আশা আৰু আত্মবিশ্বাস সৃজন কৰে।

১৬. কি ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা হৈছিল চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা। (HSLC 2012)

উত্তৰঃ গান্ধী-আৰউইন চুক্তি ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল। তৎকালীন ভাৰতত ব্ৰিটিশ শাসনৰ বিৰোধিতাৰ বাবে গণআন্দোলন বৃদ্ধি পাইছিল। আইন অমান্য আন্দোলনৰ ফলত দেশজুৰি ব্যাপক জনপ্ৰতিবাদ দেখা গৈছিল আৰু হাজাৰ হাজাৰ লোক গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰ দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কংগ্ৰেছক অংশগ্ৰহণ কৰাবলৈ চাইছিল। অৰ্থনৈতিক সমস্যা আৰু সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰৰ মাজত অস্থিৰতা উপলব্ধি কৰি ব্ৰিটিশ চৰকাৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই চুক্তিত ব্ৰিটিশ চৰকাৰে ৰাজনৈতিক বন্দী মুক্তি, জব্দ সম্পত্তি উভতাই দিয়া, লোণ কৰ ৰদ আদিৰ প্রতিশ্রুতি দিলে, আৰু গান্ধীজীয়ে আন্দোলনৰ সাময়িক অৱসানৰ বাবে সন্মত হয়।

১৭. অসমত অসহযোগ আন্দোলন কেনেকৈ আৰম্ভ হৈছিল আলোচনা কৰা। (HSLC 2012)

উত্তৰঃ অসমত অসহযোগ আন্দোলন ১৯২০ চনত আৰম্ভ হৈছিল, যেতিয়া মহাত্মা গান্ধীয়ে এই আন্দোলনৰ আৱাহন কৰে। অসমত বিভিন্ন সংগঠন আৰু নেতাসকলৰ সহযোগিতাত, বিশেষকৈ অসমীয়া সাহিত্যিক আৰু বুদ্ধিজীৱীসকলে অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতাৰ বাবে আগবাঢ়িবলৈ প্রচেষ্টা অব্যাহত ৰাখে। অসহযোগ আন্দোলনৰ সময়ত গান্ধীজীৰ আহ্বানত ব্ৰিটিশ চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সহযোগিতা বন্ধ কৰাৰ উপায় গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এই আন্দোলনটোৱে অসমত অসন্তোষৰ সৈতে নতুন চেতনাৰ সূচনা কৰে, যি ভাৰতৰ বৃহৎ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে গণ্য হয়।

(মন্তব্য: অসমত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ কথাও SEBA পাঠ্যপুথিত গুৰুত্বপূৰ্ণ — কুশল কোঁৱৰ, কনকলতা বৰুৱা, পাটচাৰকুছী-ফকিৰাগ্ৰাম-গোহপুৰ-ঢেকীয়াজুলিৰ ঘটনাবোৰ মনত ৰাখিব।)

Multiple Choice Questions (MCQs)

১) মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?

• (A) ১৮৫৭ চনৰ ২ অক্টোবৰ
• (B) ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ
• (C) ১৮৭৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ
• (D) ১৮৮৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ

উত্তৰঃ (B) ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ

২) সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে পোনপ্ৰথমে ক’ত প্ৰয়োগ কৰিছিল?

• (A) ভাৰত
• (B) দক্ষিণ আফ্ৰিকা
• (C) ইংলেণ্ড
• (D) জাপান

উত্তৰঃ (B) দক্ষিণ আফ্ৰিকা

৩) জালিৱানৱালা বাগৰ হত্যাকাণ্ড কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

• (A) ১৯১৭ চন
• (B) ১৯১৯ চন
• (C) ১৯২০ চন
• (D) ১৯২২ চন

উত্তৰঃ (B) ১৯১৯ চন

৪) চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

• (A) ১৯২০ চন
• (B) ১৯২১ চন
• (C) ১৯২২ চন
• (D) ১৯২৩ চন

উত্তৰঃ (C) ১৯২২ চন

৫) লালা লাজপত ৰায় ক’ত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল?

• (A) কলিকতা
• (B) লাহোৰ
• (C) দিল্লী
• (D) বোম্বে

উত্তৰঃ (B) লাহোৰ

৬) ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ৰ দাবী কংগ্ৰেছৰ কোন অধিৱেশনত উত্থাপন কৰা হৈছিল?

• (A) ১৯২৭ চন, মাদ্ৰাজ
• (B) ১৯২৮ চন, কলিকতা
• (C) ১৯২৯ চন, লাহোৰ
• (D) ১৯৩০ চন, বোম্বে

উত্তৰঃ (C) ১৯২৯ চন, লাহোৰ

৭) গান্ধী-আৰউইন চুক্তি কেতিয়া স্বাক্ষৰিত হৈছিল?

• (A) ১৯২৯ চন
• (B) ১৯৩০ চন
• (C) ১৯৩১ চন
• (D) ১৯৩২ চন

উত্তৰঃ (C) ১৯৩১ চন

৮) ‘সীমান্ত গান্ধী’ নামেৰে কাক জনা যায়?

• (A) লালা লাজপত ৰায়
• (B) খান আব্দুল গফৰ খান
• (C) মৌলানা আবুল কালাম আজাদ
• (D) জৱাহৰলাল নেহৰু

উত্তৰঃ (B) খান আব্দুল গফৰ খান

৯) ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

• (A) ১৯৪০ চন
• (B) ১৯৪১ চন
• (C) ১৯৪২ চন
• (D) ১৯৪৩ চন

উত্তৰঃ (C) ১৯৪২ চন

১০) ‘মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম’ এই উক্তিটো কাৰ?

• (A) মহাত্মা গান্ধী
• (B) জৱাহৰলাল নেহৰু
• (C) সুভাষ চন্দ্ৰ বসু
• (D) সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

উত্তৰঃ (C) সুভাষ চন্দ্ৰ বসু

Previous HSLC Questions (2015–2025)

Short Questions

মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল? (HSLC 2015)

উত্তৰঃ ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰ, গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত।

সত্যাগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা? (HSLC 2016)

উত্তৰঃ সত্যাগ্ৰহ হ’ল সত্যৰ প্ৰতি আগ্রহ, অহিংস প্ৰতিবাদৰ এক কৌশল (ই এক আধ্যাত্মিক আন্দোলন যাৰ ভেটি অহিংসা)।

চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা ক’ত আৰু কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল? (HSLC 2017)

উত্তৰঃ ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰীচৌৰাত।

‘সীমান্ত গান্ধী’ নামেৰে কাক জনা যায়? (HSLC 2018)

উত্তৰঃ খান আব্দুল গফৰ খান।

ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল? (HSLC 2019)

উত্তৰঃ ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত (বোম্বাইৰ গৱালিয়া টেংকত অনুষ্ঠিত AICC অধিৱেশনত)।

Long Questions

অসহযোগ আন্দোলনৰ কাৰণ আৰু তাৎপৰ্য আলোচনা কৰা। (HSLC 2016)

উত্তৰঃ অসহযোগ আন্দোলন ১৯২০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ হৈছিল। ১৯২০ চনৰ ডিচেম্বৰত নাগপুৰ কংগ্ৰেছ অধিৱেশনত আন্দোলনৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণসমূহ আছিল: ৰাওলাট আইন, জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ড (১৯১৯), খিলাফৎ আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থন, আৰু ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক শোষণ। আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচী আছিল বিদেশী বস্তু বৰ্জন, চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান ত্যাগ, আইনজীবী পেশা ত্যাগ, স্বেচ্ছাসেৱক ভৰ্তি আদি। এই আন্দোলনে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয়তাবাদী চেতনা জগাই তুলিছিল আৰু ইংৰাজ চৰকাৰক চমকি দিছিল। যদিও ১৯২২ চনত চৌৰীচৌৰাৰ হিংসাত্মক ঘটনাৰ পিছত গান্ধীজীয়ে আন্দোলন বন্ধ কৰিছিল, ই ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় হৈ ৰৈছিল।

আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল বৈশিষ্ট্য আৰু ফলাফল লিখা। (HSLC 2018)

উত্তৰঃ আইন অমান্য আন্দোলন ১৯৩০ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য আছিল লোণ আইন ভংগ কৰি ব্ৰিটিছ চৰকাৰক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা। গান্ধীজীয়ে ১২ মাৰ্চ ১৯৩০ ত সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি ৬ এপ্ৰিলত লোণ প্ৰস্তুত কৰি আইন ভংগ কৰিছিল। এই আন্দোলনে সমগ্ৰ দেশত তৰংগ সৃষ্টি কৰিছিল। উত্তৰ পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশত খান আব্দুল গফৰ খানৰ নেতৃত্বত “খুদাই খিদমতগাৰ” আন্দোলন চলিছিল। ইয়াৰ ফলাফল হিচাপে ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ত গান্ধী-আৰউইন চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়, ৰাজনৈতিক বন্দীক মুক্তি দিয়া হয় আৰু লোণ কৰ ৰদ কৰা হয়। আন্দোলনে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মবিশ্বাস আৰু জাতীয়তাবাদী চেতনা বৃদ্ধি কৰিছিল।

ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ কাৰণ আৰু তাৎপৰ্য আলোচনা কৰা। (HSLC 2020)

উত্তৰঃ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন ১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টত গান্ধীজীৰ আহ্বানত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল ক্ৰিপছ মিছনৰ ব্যৰ্থতা, জাপানৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ ভাবুকি, আৰু ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিব নোৱাৰে বুলি সৃষ্টি হোৱা অনিশ্চয়তা। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত ব্ৰিটিছে ভাৰতক স্বাধীনতা দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল কিন্তু পূৰণ নকৰিলে। আন্দোলনৰ আহ্বান আছিল “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die)। এই আন্দোলনে স্বাধীনতাৰ দাবীক জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ তাৎক্ষণিক কাৰ্যসূচীলৈ পৰিণত কৰিছিল। ছাত্ৰ, মহিলা, কৃষক সকলোৱে এই আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। অসমত কুশল কোঁৱৰক ফাঁচী দিয়া হয়, কনকলতা বৰুৱা শ্বহীদ হয়, পাটচাৰকুছী, ফকিৰাগ্ৰাম, ঢেকীয়াজুলি আৰু গোহপুৰত পুলিচৰ গুলীচালনা হয়। যদিও চৰকাৰে কঠোৰ দমনমূলক নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল, এই আন্দোলনে ইংৰাজ চৰকাৰৰ ওপৰত শেষ স্বাধীনতা দিবলৈ চাপ বৃদ্ধি কৰিছিল।

Frequently Asked Questions (FAQs)

Q1. মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম কেতিয়া আৰু ক’ত হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত।

Q2. ‘সত্যাগ্ৰহ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘সত্যাগ্ৰহ’ মানে সত্যৰ প্ৰতি আগ্রহ, অহিংস প্ৰতিবাদৰ এক কৌশল। ই এক আধ্যাত্মিক আন্দোলন যাৰ ভেটি অহিংসা।

Q3. অসহযোগ আন্দোলন কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৯২০ চনৰ ডিচেম্বৰত (নাগপুৰ কংগ্ৰেছ অধিৱেশনত)।

Q4. চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা ক’ত সংঘটিত হৈছিল?

উত্তৰঃ উত্তৰ প্ৰদেশৰ গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰীচৌৰাত।

Q5. গান্ধী-আৰউইন চুক্তি কেতিয়া স্বাক্ষৰিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ৫ মাৰ্চ ১৯৩১ চনত।

Q6. ‘ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন’ৰ শ্লোগান কি আছিল?

উত্তৰঃ ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ (Do or Die) (৮ আগষ্ট ১৯৪২, বোম্বাইৰ গৱালিয়া টেংক)।

Q7. আজাদ হিন্দ ফৌজৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?

উত্তৰঃ নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে (১৯৪৩ চনত ছিংগাপুৰত)।

Q8. এই অধ্যায়ৰ পৰা কি কি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্রশ্ন পৰীক্ষাত আহে?

উত্তৰঃ (i) গান্ধীজীৰ প্ৰাৰম্ভিক সত্যাগ্ৰহ (চম্পাৰণ, খেৰা, আহমেদাবাদ), (ii) অসহযোগ আন্দোলনৰ কাৰণ আৰু তাৎপৰ্য, (iii) আইন অমান্য আন্দোলন (ডাণ্ডি যাত্ৰা), (iv) গান্ধী-আৰউইন চুক্তি, (v) ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (অসমৰ ঘটনাবোৰ), (vi) আজাদ হিন্দ ফৌজৰ অৱদান, (vii) পুনা চুক্তি আৰু সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা।

Q9. চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ কি আছিল?

উত্তৰঃ ১৯১৭ চনত বিহাৰৰ চম্পাৰণত গান্ধীজীয়ে নীলচাষী কৃষকসকলৰ হৈ ভূ-স্বামীসকলৰ বিপক্ষে চলোৱা সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন।

Q10. খিলাফৎ আন্দোলন কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল?

উত্তৰঃ এই আন্দোলনে হিন্দু-মুছলমান একতা সুদৃঢ় কৰিছিল আৰু অসহযোগ আন্দোলনক শক্তিশালী কৰিছিল।

Q11. গান্ধীজী দক্ষিণ আফ্ৰিকাত কি কি কৰিছিল?

উত্তৰঃ “নাটাল ইণ্ডিয়ান কংগ্ৰেছ” আৰু “ইণ্ডিয়ান অপিনিয়ন” কাকত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল; সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল প্ৰথম প্ৰয়োগ কৰিছিল।

Q12. পুনা চুক্তি কেতিয়া আৰু কাৰ মাজত স্বাক্ষৰিত হৈছিল?

উত্তৰঃ ২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৩২ ত গান্ধী আৰু ড° বি.আৰ. আম্বেদকাৰৰ মাজত।