Lesson 11: চৰকাৰৰ প্ৰকাৰ আৰু শ্ৰেণীবিভাগ

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

১। চৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা প্ৰথমগৰাকী ৰাজনৈতিক দাৰ্শনিক কোন?

উত্তৰঃ চৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা প্ৰথমগৰাকী ৰাজনৈতিক দাৰ্শনিক হ'ল- এৰিষ্টটল। (প্লেটোৱে ৰাজনীতি সম্পৰ্কে লিখিছিল, কিন্তু চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন প্ৰথমে এৰিষ্টটলে কৰে।)

২। বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চৰকাৰ কোনবিধ?

উত্তৰঃ বৰ্তমান বিশ্বৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চৰকাৰ হ'ল- গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ। (সংসদীয় পদ্ধতি গণতন্ত্ৰৰেই এক প্ৰকাৰ।)

৩। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম হ'ল- ইংলেণ্ড।

৪। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ চৰকাৰপ্ৰধান আৰু ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান কোন?

উত্তৰঃ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ চৰকাৰপ্ৰধান হ'ল প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান হ'ল ৰাষ্ট্ৰপতি (বা ৰজা/ৰাণী)।

৫। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি কেনে প্ৰকাৰৰ চৰকাৰত থাকে?

উত্তৰঃ ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰত কঠোৰভাৱে প্ৰয়োগ কৰা হয়।

৬। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰ থকা এখন ৰাষ্ট্ৰৰ নাম হ'ল- আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।

৭। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ থকা ৰাষ্ট্ৰ এখনৰ নাম হ'ল- জাপান।

৮। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰত থকা দুবিধ চৰকাৰ কি কি?

উত্তৰঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰত থকা দুবিধ চৰকাৰ হ'ল- কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ।

৯। ছুইজাৰলেণ্ডত কোন পদ্ধতিৰ চৰকাৰ আছে?

উত্তৰঃ ছুইজাৰলেণ্ডত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ আছে।

১০। ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা আছেনে?

উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষত দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা নাই।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

১। বৰ্তমান সময়ত প্ৰচলিত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চৰকাৰ কি কি?

উত্তৰঃ বৰ্তমান সময়ত প্ৰচলিত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চৰকাৰ হ'ল- এককেন্দ্ৰীয়, যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়, সংসদীয় আৰু ৰাষ্ট্ৰপতীয়।

২। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ'ল-

• ১) দুজন মুৰব্বী (নামমাত্ৰ আৰু প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা)।
• ২) মন্ত্ৰী পৰিষদৰ সামূহিক দায়বদ্ধতা।

৩। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ দুটা দোষ আৰু দুটা গুণ চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ সংসদীয় চৰকাৰৰ দুটা গুণঃ

• ১) এই চৰকাৰ নমনীয় চৰিত্ৰৰ। কাৰ্যপালিকা পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰক্ৰিয়া সহজ।
• ২) কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডলৰ মাজত সু-সম্পৰ্ক আৰু সহযোগিতা থাকে। ফলত যিকোনো সমস্যা আইনৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি।

সংসদীয় চৰকাৰৰ দুটা দোষঃ

• ১) ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি নথকাৰ বাবে মন্ত্ৰী পৰিষদৰ হাতত বিধায়িনী আৰু কাৰ্যকৰী ক্ষমতা ন্যস্ত থাকে, যাৰ ফলত কাৰ্যপালিকা অত্যন্ত শক্তিশালী (executive dominance) হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
• ২) এনে শাসন ব্যৱস্থাত দলীয় প্ৰথাই বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে। দলবিলাকৰ মাজত থকা অন্তঃকন্দলে ৰাজনীতি বিষাক্ত কৰে আৰু চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলায়।

৪। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি মানে কি?

উত্তৰঃ ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতি (Separation of Powers) মানে হ'ল চৰকাৰৰ তিনিটা মূল অংগ- কাৰ্যপালিকা (Executive), বিধানমণ্ডল (Legislature) আৰু ন্যায়পালিকা (Judiciary)-ৰ মাজত ক্ষমতা সুস্পষ্টভাৱে বিভক্ত আৰু পৃথক কৰা। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰত এই নীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰা হয়, য'ত কাৰ্যপালিকা বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ নহয় আৰু বিধানমণ্ডলৰ সদস্য কাৰ্যপালিকাৰ সদস্য হ'ব নোৱাৰে।

৫। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ দুটা বৈশিষ্ট্য হ'লঃ

• ক) ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানৰ নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকালঃ ৰাষ্ট্ৰপতিজন এক নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকালৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। সংবিধান অমাননাৰ দোষত মহাভিযোগ প্রস্তাৱ গৃহীত হোৱাৰ বাহিৰে তেওঁক কাৰ্য্যকালত আঁতৰ কৰিব নোৱাৰি।
• খ) বিধানমণ্ডলৰ নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকালঃ ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰত বিধানমণ্ডলৰো নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকাল থাকে আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ইয়াক ভংগ কৰিব নোৱাৰে।

৬। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা গুণ হ'লঃ

• ক) এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত চৰকাৰ পৰিচালনাৰ ব্যয় কম। ফলত উন্নয়নমূলক কামত অধিক ধন ব্যয় কৰাৰ সুযোগ থাকে।
• খ) সংবিধানখন নমনীয় চৰিত্ৰৰ হোৱা বাবে পৰিৱেশ আৰু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে সহজে সংশোধন কৰিব পৰা যায়।

এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা দোষঃ

• ক) এক বৃহৎ আকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে এই চৰকাৰ উপযুক্ত নহয়, কাৰণ ই স্থানীয় বৈচিত্ৰ্য আৰু প্ৰয়োজনীয়তা উপেক্ষা কৰিব পাৰে।
• খ) এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ অধিক আমোলাতান্ত্ৰিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। এনে চৰকাৰত আমোলাসকলৰ প্ৰভাৱ বেছি হয়।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ

১। ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ গুণ আৰু দোষসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ গুণসমূহ হ'লঃ

• ১। স্থিৰতা আৰু দৃঢ়তাঃ ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু বিধানমণ্ডলৰ নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকাল থকা বাবে চৰকাৰখন স্থায়ী হয় আৰু ইয়াত ৰাজনৈতিক স্থিৰতা বজাই থাকে।
• ২। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণঃ চৰকাৰৰ তিনিওটা অংগই স্বাধীনভাৱে কাম কৰে। 'অৱৰোধন আৰু সন্তুলন' (Checks and Balances) নীতি থকা বাবে কোনো অংগই স্বেচ্ছাচাৰী হ’ব নোৱাৰে।
• ৩। জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ বাবে উপযোগীঃ প্ৰকৃত ক্ষমতা ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ওচৰত কেন্দ্ৰীভূত হৈ থকা বাবে জৰুৰীকালীন অৱস্থাত দ্ৰুত সিদ্ধান্ত লোৱা সহজ হয়।
• ৪। শক্তিশালী কাৰ্যপালিকাঃ কাৰ্যপালিকা শক্তিশালী হোৱা বাবে দেশৰ ঐক্য আৰু সংহতি ৰক্ষা কৰাত সুবিধা হয়।
• ৫। দলীয় প্ৰভাৱমুক্তঃ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কাম কৰাৰ বাবে সংসদৰ সংখ্যা গৰিষ্ঠতাৰ সমৰ্থনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নালাগে।

ৰাষ্ট্ৰপতীয় চৰকাৰৰ দোষসমূহ হ'লঃ

• ১। স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকাঃ ৰাষ্ট্ৰপতিক বিধানমণ্ডলে সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে চৰকাৰ স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকা থাকে।
• ২। অংগসমূহৰ মাজত সংঘাতঃ ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ নীতিৰ বাবে কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডলৰ মাজত প্ৰয়োজনীয় সহযোগিতা নাথাকিব পাৰে, যাৰ ফলত অচলাবস্থা (Deadlock) অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
• ৩। অনমনীয় সংবিধানঃ সংবিধান অনমনীয় হ’লে পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিত সংবিধান সংশোধন কৰাত জটিলতা আহে।
• ৪। ৰাজনৈতিক সংকটঃ কাৰ্যপালিকা আৰু বিধানমণ্ডল ভিন্ন ৰাজনৈতিক দলৰ হ’লে ৰাজনৈতিক সংকট সৃষ্টিৰ সম্ভাৱনা অধিক।
• ৫। ব্যক্তিগত আনুগত্যৰ প্ৰাধান্যঃ মন্ত্ৰীত্ব (সচিব) লাভৰ ক্ষেত্ৰত যোগ্যতা আৰু অভিজ্ঞতাতকৈ ব্যক্তিগত আনুগত্যই অধিক গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

২। সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ সংসদীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'লঃ

• ক) দুজন মুৰব্বীঃ এজন প্ৰকৃত কাৰ্যপালিকা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) আৰু আনজন নামমাত্ৰ কাৰ্যপালিকা (ৰাষ্ট্ৰপতি/ৰজা)।
• খ) কাৰ্যপালিকাৰ সদস্য বিধানমণ্ডলৰো সদস্যঃ মন্ত্ৰীপৰিষদৰ সদস্যসকল বিধানমণ্ডলৰো সদস্য হয়।
• গ) বিধানমণ্ডল আৰু কাৰ্যপালিকাৰ ওচৰ সম্বন্ধঃ এই দুই অংগৰ মাজত নিবিড় সম্পৰ্ক আৰু সহযোগিতা থাকে।
• ঘ) মন্ত্ৰীপৰিষদ বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধঃ কাৰ্যপালিকা সকলো কামৰ বাবে বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ থাকে। বিধানমণ্ডলে অনাস্থা প্রস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিলে মন্ত্ৰীপৰিষদে পদত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।
• ঙ) মন্ত্ৰীপৰিষদৰ সামূহিক দায়বদ্ধতাঃ মন্ত্ৰীপৰিষদখন সামূহিকভাৱে বিধানমণ্ডলৰ ওচৰত দায়বদ্ধ হয়। এজন সদস্যৰ ব্যর্থতাৰ বাবে সকলো সদস্য দায়বদ্ধ।

৩। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ বৰ্তমান কিয় জনপ্ৰিয় হৈছে, উদাহৰণসহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ বৰ্তমান কিয় জনপ্ৰিয় হৈছে তাৰ কাৰণসমূহ হ'লঃ

• ১। ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণঃ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু অংগৰাজ্যবিলাকৰ চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ ভাগ-বিতৰণ হয়। ইয়াৰ ফলত শাসন ব্যৱস্থা অধিক গণতান্ত্ৰিক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক হয়, আৰু স্থানীয় প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাত সহায়ক হয়।
• ২। ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ আৰু স্বাধীন ন্যায়পালিকাঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাত প্ৰায়ে কাৰ্যপালিকা, বিধানমণ্ডল আৰু ন্যায়পালিকা পৃথক থাকে। লগতে এখন শক্তিশালী আৰু স্বাধীন ন্যায়পালিকাই কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা বিবাদ নিষ্পত্তি কৰে আৰু সংবিধানৰ অভিভাৱক হিচাপে কাম কৰে।
• ৩। লিখিত আৰু দৃঢ় সংবিধানঃ সংবিধানখন লিখিত আৰু অনমনীয় (দৃঢ়) হয়। ইয়াক সংশোধন কৰা পদ্ধতি জটিল, যাৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ইচ্ছামতে সংবিধান সলনি কৰিব নোৱাৰে আৰু ৰাজ্যিক স্বায়ত্তশাসন সুৰক্ষিত হয়।
• ৪। দুই প্ৰকাৰৰ চৰকাৰঃ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ। দুয়োবিধ চৰকাৰে নিজা নিজা ক্ষেত্ৰত আইন প্ৰণয়ন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাৰ ক্ষমতা ভোগ কৰে।
• ৫। দ্বৈত-নাগৰিকত্বঃ (প্ৰযোজ্য হ'লে) নাগৰিকসকলে একে সময়তে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক নাগৰিকত্ব লাভ কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰ আৰু ৰাজ্য উভয়ৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতা বৃদ্ধি পায়।
• ৬। বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্যঃ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাই ভাষিক, সাংস্কৃতিক, আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্য থকা দেশসমূহত বিভিন্ন গোষ্ঠীক নিজা পৰিচয় ৰক্ষা কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

এনেবোৰ কাৰণত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় পদ্ধতিৰ চৰকাৰ বৰ্তমান সময়ত অধিক জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। উদাহৰণঃ ভাৰত, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, কানাডা, অষ্ট্ৰেলিয়া আদি।

৪। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'লঃ

• ক) শক্তিশালী কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰঃ সংবিধানে (যদি থাকে) সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ওচৰত ন্যস্ত কৰে। ৰাজ্য বা স্থানীয় সংস্থাসমূহে কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰাপ্ত ক্ষমতাৰেহে শাসন কৰে।
• খ) লিখিত অথবা অলিখিত সংবিধানঃ সংবিধানখন লিখিত (যেনে- জাপান) বা অলিখিত (যেনে- ইংলেণ্ড) হ'ব পাৰে। কিন্তু ই সাধাৰণতে নমনীয় প্ৰকৃতিৰ।
• গ) একক নাগৰিকত্বঃ ৰাজ্যৰ সকলো নাগৰিকে কেৱল ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকত্বহে লাভ কৰে। যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দৰে দ্বি-নাগৰিকত্বৰ ব্যৱস্থা ইয়াত নাথাকে।
• ঘ) ন্যায়পালিকাৰ স্থিতিঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত ন্যায়পালিকাৰ ভূমিকা দেশভেদে ভিন্ন হয়। ইংলেণ্ডৰ দৰে দেশত ন্যায়পালিকা শক্তিশালী হ'ব পাৰে, কিন্তু সাধাৰণতে ই কেন্দ্ৰীয় আইনসভাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ ৰখাত সীমিত। সংবিধান নমনীয় হোৱাৰ বাবে ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ (Judicial Review) সদায় প্ৰযোজ্য নহ'বও পাৰে।
• ঙ) নমনীয় সংবিধানঃ সংবিধান সাধাৰণতে নমনীয় হয়, যাতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিজৰ প্ৰয়োজনত সহজে সংশোধন কৰিব পাৰে।

৫। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ প্ৰকৃততে গণতান্ত্ৰিক নে? সমালোচনা আগবঢ়োৱা।

উত্তৰঃ গণতান্ত্রিক দেশসমূহ এককেন্দ্ৰীয় অথবা যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক সম্পূৰ্ণৰূপে গণতান্ত্ৰিক নে নহয়, সেয়া তলৰ সমালোচনাবোৰৰ পৰা স্পষ্ট হয়ঃ

• ক্ষমতাৰ অতি কেন্দ্ৰীকৰণঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰত সকলো ক্ষমতা কেন্দ্ৰত কেন্দ্ৰীভূত হয়। গণতন্ত্ৰৰ মূল ভেটি হৈছে জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ, কিন্তু ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ নহ'লে স্থানীয় পৰ্যায়ত জনগণৰ অংশগ্ৰহণ সীমিত হৈ পৰে।
• স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকাঃ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ওপৰত শক্তিশালী সাংবিধানিক নিয়ন্ত্ৰণ নাথাকিলে ই স্বেচ্ছাচাৰী হোৱাৰ আশংকা প্ৰৱল। যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ দৰে ক্ষমতাৰ ভাগ-বিতৰণ নাথাকিলে কেন্দ্ৰই নিজ ইচ্ছাৰে শাসন চলাব পাৰে।
• আমোলাতান্ত্ৰিক স্বভাৱঃ এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ প্ৰায়ে আমোলাতান্ত্ৰিক হয় আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সময় লয়। স্থায়ী আমোলাসকলৰ প্ৰভাৱ বেছি হ'লে গণতান্ত্ৰিক নিয়ন্ত্ৰণ দুর্বল হৈ পৰে।
• বৃহৎ ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে অনুপযুক্তঃ এক বৃহৎ আকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে এই চৰকাৰ প্ৰায়ে উপযুক্ত নহয়, কাৰণ ইয়াত আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্য, ভাষা, সংস্কৃতি আৰু স্থানীয় প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰা হয়।
• ব্যক্তি স্বাধীনতাৰ ওপৰত ভাবুকিঃ জৰুৰীকালীন অৱস্থাত এই চৰকাৰ উপযোগী যদিও সেই একেই ক্ষমতাই সাধাৰণ অৱস্থাত ব্যক্তি স্বাধীনতা খৰ্ব কৰিব পাৰে আৰু সংখ্যালঘুৰ ওপৰত অন্যায় চাপ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে।

সেয়েহে, এককেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সুশাসন আৰু দ্ৰুত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সুবিধা থাকিলেও, ক্ষমতাৰ অতি কেন্দ্ৰীকৰণ আৰু স্থানীয় অংশগ্ৰহণৰ অভাৱৰ বাবে ইয়াক প্ৰকৃতাৰ্থত এক সম্পূৰ্ণ গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা বুলি ক'বলৈ অসুবিধা আছে। ইয়াৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰে ই কেন্দ্ৰীয়কৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ মাজত কেনে সামঞ্জস্য ৰাখিব পাৰে তাৰ ওপৰত।