ভাৰতবৰ্ষৰ ভূগোল

অনুশীলনী

১) ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ- এছিয়া পৃথিৱীৰ বৃহত্তম মহাদেশ। এই মহাদেশৰ দক্ষিণাংশত ভাৰতবৰ্ষ অৱস্থিত। ভাৰতৰ ভৌগোলিক অৱস্থান ৮°৪' উত্তৰ অক্ষৰেখাৰ পৰা ৩৭°৬' উত্তৰ অক্ষৰেখালৈকে আৰু ৬৮°৭' পূব দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ পৰা ৯৭°২৫' পূব দ্ৰাঘিমাৰেখালৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ উত্তৰে সু-উচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা আৰু চীন দেশ, দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ আৰু শ্ৰীলংকা, পূবে বঙ্গোপসাগৰ আৰু ম্যানমাৰ, পশ্চিমে আৰৱ সাগৰ আৰু পাকিস্তান অৱস্থিত। ভাৰতৰ ভূ-খণ্ড উত্তৰ-দক্ষিণাকৈ কাশ্মীৰৰ পৰা কন্যাকুমাৰী অন্তৰীপলৈকে আৰু পূব-পশ্চিমাকৈ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূব প্ৰান্তৰ পৰা সৌৰাষ্ট্ৰ (গুজৰাট)লৈকে বিস্তৃত। এই দেশৰ মাজেৰে কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা (২৩.৫° উত্তৰ অক্ষৰেখা) পাৰ হৈ গৈছে। এই ৰেখাই দেশখনক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। ইয়াৰে দক্ষিণৰ ভাগটো পূবে বঙ্গোপসাগৰ আৰু পশ্চিমে আৰৱ সাগৰৰ মাজত অৱস্থিত।

২) ভাৰতৰ উপকূল ৰেখাৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য কিমান?

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডৰ উপকূল ৰেখাৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৬,১০০ কিলোমিটাৰ। দ্বীপসমূহকে ধৰি মুঠ উপকূলৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৭,৫১৬.৬ কিলোমিটাৰ।

৩) ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈৰ্ঘ্য কিমান?

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫,২০০ কিলোমিটাৰ।

৪) ভাৰতৰ ভূ-খণ্ড সম্পৰ্কে এটি চমুটোকা লিখা।

উত্তৰঃ- উত্তৰ-দক্ষিণাকৈ ভাৰতবৰ্ষৰ ভূ-খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩,২১৪ কিলোমিটাৰ আৰু পূব-পশ্চিমাকৈ প্ৰায় ২,৯৩৩ কিলোমিটাৰ। পূবে বঙ্গোপসাগৰ, পশ্চিমে আৰৱ সাগৰ আৰু দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰেৰে বেষ্টিত ভাৰতীয় মূল ভূখণ্ডৰ উপকূলৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৬,১০০ কিলোমিটাৰ। এই দীঘল উপকূলৰেখাত প্ৰাকৃতিক বন্দৰ আৰু পতনসমূহ গঢ়ি উঠিছে। সুদীৰ্ঘ উপকূল ৰেখাৰ উপৰিও ভাৰতৰ ভূ-খণ্ডই ইয়াৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহৰ সৈতে স্থল সীমাও ভাগ কৰিছে। পশ্চিমে পাকিস্তান, উত্তৰে চীন, নেপাল, ভূটান, পূবে চীন, দক্ষিণ-পূবত ম্যানমাৰ আৰু বাংলাদেশৰ লগত ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫,২০০ কিলোমিটাৰ।

৫) উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীসমূহৰ চাৰিটা মূল পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ- উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীসমূহৰ চাৰিটা মূল পাৰ্থক্য হ'ল-
(ক) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবিলাক (যেনে- গংগা, সিন্ধু, ব্ৰহ্মপুত্ৰ) হিমালয়ৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে আৰু অপেক্ষাকৃত নবীন। ইহঁতৰ গতিত উচ্চগতি, মধ্যগতি আৰু নিম্নগতি স্পষ্টকৈ পৰিলক্ষিত হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ (যেনে- গোদাৱৰী, কৃষ্ণা, কাবেৰী) প্ৰাচীন মালভূমিৰ নদী, ইহঁতৰ গতিত এই স্তৰবোৰ সিমান স্পষ্ট নহয়।
(খ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰ দীঘল আৰু ইহঁতৰ মোহনাত বহল ব-দ্বীপ (যেনে- গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ব-দ্বীপ) সৃষ্টি হৈছে। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবিলাক তুলনামূলকভাৱে চুটি আৰু ইহঁতৰ মোহনাত সৰু সৰু ব-দ্বীপ বা মোহনা (estuary) গঠিত হৈছে।
(গ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰ পলস কঢ়িয়াই আনে বাবে ইহঁতৰ অৱবাহিকা সাৰুৱা আৰু ঘন বসতিপূৰ্ণ। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰে সিমান পলস কঢ়িয়াই নোৱাৰে, সেয়ে অৱবাহিকা সিমান সাৰুৱা নহয় আৰু জনবসতি তুলনামূলকভাৱে কম।
(ঘ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰ বৰফ গলা পানী আৰু বৰষুণৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বাবে ইহঁত চিৰ প্ৰবাহী। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ প্ৰধানকৈ বৰষুণৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, সেয়ে গ্ৰীষ্মকালত ইহঁতৰ পানীৰ পৰিমাণ বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পায়।

৬) ভাৰতৰ ভূ-প্ৰাকৃতিক ভাগকেইটা কি কি?

উত্তৰঃ- ভূ-প্ৰাকৃতিক গঠন আৰু বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভাৰতবৰ্ষক মুঠ চাৰিটা মূল ভূ-প্ৰাকৃতিক ভাগত ভগাব পাৰি। সেইকেইটা হ'লঃ
(ক) উত্তৰৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চল
(খ) উত্তৰ ভাৰতৰ সিন্ধু-গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি অঞ্চল
(গ) দক্ষিণৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চল
(ঘ) উপকূলীয় সমভূমি অঞ্চল
ইয়াৰ উপৰি বঙ্গোপসাগৰ আৰু আৰৱ সাগৰত থকা ভাৰতৰ অন্তৰ্গত দ্বীপসমূহ (আন্দামান-নিকোবৰ আৰু লক্ষদ্বীপ)ক বেলেগ ভূ-প্ৰাকৃতিক গোট হিচাপে বিবেচনা কৰিব পাৰি।

৭) উত্তৰ ভাৰতৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ- উত্তৰ ভাৰতৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'লঃ
হিমালয় পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ নৱীন ভাঁজ পৰ্বতমালা। ই ভাৰতৰ উত্তৰ সীমাত অৱস্থিত। এই পৰ্বতৰ বহুতো শাখা-প্ৰশাখা আছে। এই পৰ্বতমালা ভাৰতৰ বাহিৰেও নেপাল, ভূটান আৰু চীন দেশলৈকে বিস্তৃত। হিমালয়ৰ উচ্চ শিখৰবোৰ চিৰকাল বৰফেৰে আবৃত হৈ থাকে। এই বৰফৰ পৰা অসংখ্য হিমবাহ (তুষাৰ নদী)ৰ সৃষ্টি হৈছে, যাৰ পৰা উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰধান নদীসমূহৰ উৎপত্তি হৈছে।

৮) উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ- উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'লঃ
হিমালয়ৰ পাদদেশত সিন্ধু, গংগা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহে সৃষ্টি কৰা এই সমভূমি অঞ্চল পৃথিৱীৰ বৃহত্তম সাৰুৱা সমভূমিৰ অন্যতম। এই সমভূমিৰ প্ৰস্থ ঠাইভেদে বেলেগ বেলেগ (২০০–৫০০ কিলোমিটাৰ)। এই সমভূমি দক্ষিণলৈ ক্ৰমান্বয়ে ঢাল খোৱা। সাৰুৱা মাটি, পৰ্যাপ্ত বৰষুণ আৰু নদীৰ উপস্থিতিৰ বাবে এই অঞ্চল কৃষি প্ৰধান আৰু ঘন জনবসতিপূৰ্ণ। ই প্ৰায় ৭ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল আগুৰি আছে।

৯) দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ- দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল - ই আকৃতিত ত্ৰিভূজ সদৃশ। এই মালভূমি অঞ্চলটো প্ৰাচীন কঠিন শিলা (গ্ৰেনাইট, গ্নাইছ)ৰে গঠিত। দাক্ষিণাত্য মালভূমি পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ ফালে ক্ৰমান্বয়ে ওখ আৰু পূৰ্বঘাট পৰ্বতৰ ফালে চাপৰ আৰু এঢলীয়া। এই ঢাল অনুসৰি দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰায় আটাইবোৰ নদী (গোদাৱৰী, কৃষ্ণা, কাবেৰী) পশ্চিমঘাটত উৎপন্ন হৈ পূবলৈ বৈ গৈ বংগোপসাগৰত পৰিছে। অৱশ্যে নৰ্মদা আৰু তাপ্তী নদী পশ্চমলৈ বৈ গৈ আৰৱ সাগৰত পৰিছে।

১০) উপকূল অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ উপকূলীয় সমতল অঞ্চলসমূহ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলত বিস্তৃত। ই দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীসমূহে সৃষ্টি কৰা সমভূমি আৰু ব-দ্বীপৰ দ্বাৰা গঠিত। পূব উপকূলীয় সমভূমি (যাক উত্তৰ চাৰ্কাৰ উপকূল বোলা হয়) প্ৰশস্ত আৰু সাৰুৱা, ইয়াত বহু নদীৰ ব-দ্বীপ (যেনে- গোদাৱৰী, কৃষ্ণা) আছে। পশ্চিম উপকূলীয় সমভূমি (কংকন আৰু মালাবাৰ) সকীৰ্ণ। পূব উপকূলত চিল্কা, কোলাৰু, পুলিকট হ্ৰদ উল্লেখযোগ্য।

১১) ভাৰতৰ জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্য লিখা။

উত্তৰঃ- ভাৰতবৰ্ষৰ জলবায়ু মূলতঃ ক্ৰান্তীয় মৌচুমী ধৰণৰ। দেশখনৰ বিশালতা, অক্ষাংশৰ পাৰ্থক্য, হিমালয়ৰ উপস্থিতি আৰু মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াৰ জলবায়ুৰ বৈচিত্ৰ্য দেখা যায়। অক্ষাংশৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ উষ্ণতাৰ তাৰতম্য ঘটে। হিমালয়ে উত্তৰৰ পৰা অহা শীতল বতাহক বাধা দি দেশখনক অপেক্ষাকৃত উষ্ণ ৰাখে। মৌচুমী বায়ুৰ ফলতে দেশৰ বেছিভাগ অংশতে বৰষুণ হয়। উচ্চতাৰ পাৰ্থক্যইও (যেনে- পাহাৰীয়া অঞ্চলত কম উষ্ণতা) স্থানীয় জলবায়ুত প্ৰভাৱ পেলায়।

১২) ভাৰতৰ মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে এটা টোকা লিখা।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ জলবায়ু প্ৰধানকৈ মৌচুমী বতাহৰ দ্বাৰা পৰিচালিত। গ্ৰীষ্মকালত (জুন-ছেপ্টেম্বৰ) দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহে দেশৰ অধিকাংশ অঞ্চলত বৰষুণ দিয়ে। এই বৰষুণ কৃষিৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। আৰৱ সাগৰৰ শাখাটোৱে পশ্চিম উপকূলত অৰোগ্ৰাফিক বৰষুণ দিয়ে আৰু উত্তৰ-পশ্চিম অংশলৈ আগবাঢ়ে, আনহাতে বঙ্গোপসাগৰৰ শাখাটোৱে উত্তৰ-পূব ভাৰতত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। শীতকালত (অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ) উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু তামিলনাডুৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বৰষুণ দিয়ে। মৌচুমী বতাহৰ আগমণ আৰু প্ৰস্থানৰ লগে লগে ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে। মৌচুমী বতাহে ভাৰতীয় সংস্কৃতি, কৃষি আৰু অৰ্থনীতিক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছে। ই ভাৰতক এক কৃষি প্ৰধান দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে আৰু সেয়ে ইয়াক 'প্ৰকৃত মৌচুমী দেশ' বুলি অভিহিত কৰা হয়।

১৩) ভাৰতৰ বৰষুণ বিতৰণ সম্পৰ্কে এটা আভাস দিয়া।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ বাৰ্ষিক বৰষুণৰ বিতৰণ অসম। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ চেৰাপুঞ্জী আৰু মৌচিনৰাম পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা ঠাই। পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ পশ্চিম ঢালত (কংকন আৰু মালাবাৰ উপকূল) অৰোগ্ৰাফিক বৰষুণৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয় (২০০ ছে.মি.ৰো অধিক)। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলতো প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। বিপৰীতে, ৰাজস্থানৰ থৰ মৰুভূমি আৰু ইয়াৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (যেনে- পশ্চিম গুজৰাট) অতি কম বৰষুণ হয় (৫০ ছে.মি.তকৈও কম)। গংগা সমভূমিৰ বেছিভাগ অংশতে মধ্যমীয়া বৰষুণ (১০০–২০০ ছে.মি.) হয়। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলত বৰষুণ কম।

১৪) ভাৰতৰ উদ্ভিদসমূহক কেইভাগত ভগোৱা হৈছে লিখা।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ উদ্ভিদসমূহক জলবায়ু, মাটি আৰু উচ্চতাৰ ভিত্তিত সাধাৰণতে ছয় ভাগত ভগাব পাৰি। সেইকেইটা হ'ল – (১) ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজীয়া অৰণ্য, (২) ক্ৰান্তীয় পৰ্ণপাতী অৰণ্য বা মৌচুমী অৰণ্য, (৩) ক্ৰান্তীয় শুষ্ক অৰণ্য (কাঁইটীয়া গছ-গছনি), (৪) নাতিশীতোষ্ণ পাৰ্বত্য অৰণ্য, (৫) মেনগ্ৰোভ বা ব-দ্বীপীয় অৰণ্য, (৬) তৃণভূমি।

১৫) ভাৰতৰ চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰঃ- চিৰসেউজীয়া অৰণ্য সাধাৰণতে উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতা বেছি থকা অঞ্চলত (যেনে- পশ্চিমঘাট, উত্তৰ-পূব ভাৰত, আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ) পোৱা যায়। এই অৰণ্যসমূহ ডাঠ আৰু স্তৰযুক্ত। ইয়াৰ গছবিলাক অতি ওখ (৪৫ মিটাৰ পৰ্যন্ত) হয়। বছৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট সময়ত এই গছবোৰৰ পাত সৰি নাযায়, সেয়ে গোটেইবছৰে এই অৰণ্য সেউজীয়া হৈ থাকে। ইয়াত এবনি, গামাৰী, মেহগনি, ৰবৰ, চন্দন আদি মূল্যৱান গছ পোৱা যায়।

১৬) ভাৰতৰ পাৰ্বত্য উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ উদ্ভিদ উচ্চতা অনুসৰি সলনি হয়। হিমালয়ৰ পাদদেশৰ তৰাই অঞ্চলত শাল, সেগুন, বাঁহ আদিৰ অৰণ্য দেখা যায়। ইয়াৰ ওপৰত ১০০০-২০০০ মিটাৰ উচ্চতাত ওক, এলডাৰ, চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদ পোৱা যায়। ২০০০-৩০০০ মিটাৰ উচ্চতাত দেৱদাৰু, চিডাৰ, পাইন, ফিৰ, স্প্ৰুচ আদি নাতিশীতোষ্ণ উদ্ভিদেৰে আবৃত অৰণ্য দেখা যায়। ইয়াৰ ওপৰত ৩০০০ মিটাৰৰ পৰা তুষাৰৰেখালৈকে আল্পাইন তৃণভূমি (যেনে- 'বুগিয়াল') আৰু গুল্মজাতীয় উদ্ভিদ পোৱা যায়। উত্তৰ-পূবাঞ্চলৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলতো সৰল গছ (পাইন) আৰু বাঁহৰ অৰণ্য দেখা যায়।

১৭) ভাৰতৰ বৰ্তমান জনসংখ্যা কিমান? ইয়াৰ ঘনত্ব কিমান?

উত্তৰঃ- ২০২৬ চনৰ বাবে ভাৰতৰ জনসংখ্যা আনুমানিক প্ৰায় ১৪০ কোটি (১.৪ বিলিয়ন) বুলি অনুমান কৰা হৈছে। জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত প্ৰায় ৪৩০ জনৰ ওচৰা-ওচৰি। (উল্লেখ্য: ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে জনসংখ্যা আছিল ১২১.০৭ কোটি আৰু ঘনত্ব আছিল ৩৮২ প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰ।)

১৮) জনপ্ৰব্ৰজন কেইপ্ৰকাৰ আৰু কি কি?

উত্তৰঃ- জনপ্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ দুটা প্ৰকাৰত ভাগ কৰা হয় – (ক) আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন (দেশৰ ভিতৰতে এক ঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যোৱা) আৰু (খ) আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজন (এখন দেশৰ পৰা আন এখন দেশলৈ যোৱা)। ভাৰতত আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজনক পুনৰ দুভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজন (এখন ৰাজ্যৰ পৰা আনখন ৰাজ্যলৈ) আৰু ৰাজ্যৰ আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন (এখন ৰাজ্যৰ ভিতৰতে গাঁৱৰ পৰা চহৰলৈ বা এক জিলাৰ পৰা আন জিলালৈ)।

১৯) জনপ্ৰব্ৰজনৰ ফলত ভাৰতৰ কি প্ৰভাৱ পৰিছে?

উত্তৰঃ- জনপ্ৰব্ৰজনৰ প্ৰভাৱ বহুমুখী আৰু সুদূৰপ্ৰসাৰী। প্ৰধান প্ৰভাৱসমূহ হ'ল –
(ক) সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ: প্ৰব্ৰজনে দেশত জাতি-ধৰ্ম-ভাষাৰ ভিন্নতা বৃদ্ধি কৰি এক বৈচিত্ৰ্যময় সংস্কৃতি গঢ়ি তুলিছে।
(খ) অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ: প্ৰব্ৰজনে শ্ৰমিক যোগান ধৰি অৰ্থনৈতিক বিকাশত সহায় কৰাৰ লগতে বেপাৰ-বাণিজ্যৰো প্ৰসাৰ ঘটাইছে। নগৰ এলেকাত বস্তি আৰু অনানুষ্ঠানিক খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে।
(গ) জনগাঁথনিগত প্ৰভাৱ: প্ৰব্ৰজনে অঞ্চলটোৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি, জনঘনত্ব, লিংগ অনুপাত, শিক্ষিতৰ হাৰ আদি সলনি কৰে।
(ঘ) ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ: কেতিয়াবা প্ৰব্ৰজনে স্থানীয় লোকৰ সৈতে সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰি আঞ্চলিক অসন্তোষ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
(ঙ) পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ: নগৰলৈ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ প্ৰব্ৰজনে নগৰৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি কৰে, যাৰ ফলত অতি জনবসতি, বায়ু-পানী প্ৰদূষণ, আৰু পৰিৱেশৰ অৱক্ষয় ঘটে।
(চ) সামাজিক প্ৰভাৱ: প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে নতুন সমাজত মিলি যাবলৈ অসুবিধা পায় আৰু মানসিক চাপত ভোগে।

২০) ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ- ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল –
(ক) কৃষি-নিৰ্ভৰশীলতা (এতিয়াও জনসংখ্যাৰ এক বৃহৎ অংশ কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল),
(খ) নিম্ন জনমূৰি আয় (বিকশিত দেশৰ তুলনাত),
(গ) জনমূৰি আয়ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ মন্থৰ (পিছৰ বছৰবোৰত যদিও উন্নতি হৈছে),
(ঘ) অত্যধিক জনসংখ্যাৰ চাপ,
(ঙ) দৰিদ্ৰতাৰ অস্তিত্ব,
(চ) নিবনুৱা সমস্যা আৰু অলপ নিয়োজিত কৰ্মী শক্তি,
(ছ) পৰিকল্পনা ভিত্তিক উন্নয়ন,
(জ) মিশ্ৰিত অৰ্থনীতি (ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সহাৱস্থান)।

২১) ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল কেইটা কি কি?

উত্তৰঃ- বৰ্তমান (২০২৬ চনৰ তথ্য অনুসৰি) ভাৰতৰ মুঠ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ সংখ্যা ৮ টা। সেইকেইটা হ'ল –
১) আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ
২) চণ্ডীগড়
৩) দাদ্ৰা আৰু নগৰ হাভেলী আৰু দমন আৰু ডিউ (একত্ৰিত)
৪) জম্মু আৰু কাশ্মীৰ
৫) লাডাখ
৬) লাক্ষাদ্বীপ
৭) দিল্লী (ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল)
৮) পণ্ডিচেৰী (পুডুচেৰী)

২২) ভাৰতৰ বৰ্তমান ৰাজ্য কেইখন আৰু কি কি নাম লিখা।

উত্তৰঃ- ভাৰতৰ বৰ্তমান (২০২৬ চনৰ তথ্য অনুসৰি) মুঠ ৰাজ্যৰ সংখ্যা ২৮ খন। সেইবোৰ হ'ল –
অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, অৰুণাচল প্ৰদেশ, অসম, বিহাৰ, ছত্তীশগড়, গোৱা, গুজৰাট, হাৰিয়ানা, হিমাচল প্ৰদেশ, ঝাৰখণ্ড, কৰ্ণাটক, কেৰেলা, মধ্যপ্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, মণিপুৰ, মেঘালয়, মিজোৰাম, নাগালেণ্ড, ওড়িশা, পঞ্জাৱ, ৰাজস্থান, ছিকিম, তামিলনাডু, তেলেংগানা, ত্ৰিপুৰা, উত্তৰ প্ৰদেশ, উত্তৰাখণ্ড, পশ্চিমবংগ।

২৩) ভাৰতৰ শেহতীয়াকৈ গঠন হোৱা ৰাজ্যখন কি ? ইয়াৰ সৰ্বমুঠ মাটিকালি আৰু জনসংখ্যা কিমান?

উত্তৰঃ- তেলেংগানা হ'ল ভাৰতৰ শেহতীয়াকৈ (২ জুন, ২০১৪ তাৰিখে) গঠন হোৱা ৰাজ্য। ইয়াৰ সৰ্বমুঠ মাটিকালি প্ৰায় ১,১২,০৭৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ইয়াৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩,৫২,৮৬,৭৫৭ জন।